Rotterdamse volkstuinen visie

Samenvatting

Het Platform Rotterdamse Volkstuinen is als waardevolle partner van de gemeente betrokken bij de ontwikkeling en het behoud van een gezonde, leefbare stad met vitale inwoners. De volkstuinparken maken met hun natuurlijke rijkdom een wezenlijk onderdeel uit van de stedelijke groenstructuur. In de wijken hebben ze een faciliterende rol voor de bewoners.

Door hun passie voor groen dragen de tuinders op volkstuinparken bij aan het behoud van de natuurlijke rijkdom in de stad. Daarnaast spelen volkstuinparken, net als ander groen in de stad, een belangrijke rol bij het compenseren van de klimaatverandering.
Ze zijn ook belangrijk voor het welzijn van jong en oud, die de volkstuinparken benutten of bezoeken, omdat ze helpen de balans te houden tussen stadse hectiek en de behoefte aan rust en ontspanning. Volkstuinparken dragen zo bij aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving

Volkstuinparken hebben van oudsher een belangrijke sociale functie. Ze zorgen voor verbinding en ontmoeting tussen generaties en culturen. Ze bieden minder draagkrachtige bewoners mogelijkheden voor het verbouwen van hun eigen voedsel en/of recreatie en rust nabij de eigen woonomgeving.

Door hun culturele functie dragen de Rotterdamse volkstuinparken bij aan het behoud van erfgoed van de stad. Ook dragen ze bij aan de kennis en ervaring van stadsbewoners van de flora, van de fauna en van voeding.
Volkstuinieren bevordert de ontwikkeling van actieve en verantwoordelijke burgers.

Door hun economische functie dragen Rotterdamse volkstuinen bij aan beheersing van ziektekosten.
Door het hergebruik van materialen en andere producten te stimuleren wordt vorm gegeven aan de duurzame samenleving. Tevens kopen volkstuinders veelal producten bij lokale ondernemers.

 

(Stichting) Platform Rotterdamse Volkstuinen

Dit Platform is opgericht om de volkstuinverenigingen samen te binden en draagvlak bij de verenigingen te creëren voor het invullen van deze volkstuinvisie in de komende jaren. De rol van innovatieve voortrekkers is hierbij essentieel.
Tevens is het belangrijk relaties te leggen en te ontwikkelen met lokale politici en gemeentelijke diensten. Op deze wijze wordt de Stichting Platform Rotterdamse volkstuinen zichtbaar als belangrijke speler in de ontwikkeling van de stedelijke groenstructuren en wordt de rol van de Rotterdamse volkstuinparken hierbij duidelijk.

 

Volkstuinvisie, uitgewerkt per deelthema

1. Zichtbaarheid

Met de gemeente zijn er goede afspraken over het beheer van de volkstuinparken en de handhaving van de geldende regels. Hierbij ondersteunen de handhavende diensten de besturen van de volkstuinverenigingen bij de handhaving en het beheer van de openbare gedeelten op de volkstuinparken. Er is jaarlijks overleg over de stand van zaken.

In de vooroorlogse wijken is in zijn algemeenheid weinig groen aanwezig, al wordt dit wel beter als gevolg van renovatie en nieuwbouw van woningen. Toch is er nog steeds een gebrek aan groene pleinen, parken en tuinen, waar de wijkbewoners kunnen recreëren en tot rust kunnen komen.
Waren het vroeger vooral gepensioneerden, die als hobby een volkstuin wilden, tegenwoordig melden zich ook jongere bewoners en gezinnen met kinderen aan voor een plek in de groene volkstuinparken.
Wel is het gebruik van volkstuinen veranderd. Lag vroeger de nadruk op het verbouwen van eigen groente en fruit, tegenwoordig is de recreatieve functie belangrijker geworden en worden tuinen ingericht op de aanwezigheid van kinderen. De volkstuinverenigingen spelen hierop in door ook voor jonge kinderen faciliteiten te bieden, bijvoorbeeld een speeltuin en/of specifiek op kinderen gerichte activiteiten.
Wel is er meer aandacht voor biologisch tuinieren, worden vergeten groenten herontdekt en worden er door tuinders wilde bloementuinen aangelegd.

De vraag naar volkstuinen is de afgelopen jaren explosief toegenomen, waardoor de meeste verenigingen wachtlijsten hebben. De vraagprijzen voor over te nemen huisjes en kassen zijn inmiddels zo hoog geworden, dat het huren van een volkstuin steeds minder haalbaar is voor mensen met een lager inkomen. Dit is een ongewenste, door de markt gestuurde ontwikkeling. Verenigingen overwegen inmiddels hun reglementen aan te passen, zodat excessieve vraagprijzen voor huisjes en kasjes kunnen worden tegengegaan.

Stadsbewoners, die een verblijfstuin hebben met een huisje waar ze tijdens het groeiseizoen ook mogen overnachten, hebben minder behoefte op vakantie te gaan naar het buitenland. Ze geven hun geld meer uit in de eigen stad. Tijdens de coronaperiode was de eigen volkstuin een van de weinige plekken, waar nog vertier te vinden was; veel tuinders hebben hun tuinhuisje en de tuin opgeknapt bij gebrek aan mogelijkheden om geld uit te geven aan ander vertier.

Mensen zoeken bij voorkeur een volkstuin dicht bij de eigen woning. Het omgekeerde komt echter ook voor; verhuizen naar een woning dicht bij de volkstuin. Er dan minder behoefte aan een woning met tuin.
Als een volkstuinpark wordt opgeheven, wordt de stad minder aantrekkelijk. Er is een gerede kans dat ex-tuinders besluiten een woning te zoeken in een andere gemeente.

 

2. Natuurlijke rijkdom

Op 5.000 volkstuinen, gelegen op ruim 40 volkstuinparken verspreid binnen de gemeente, werken Rotterdamse tuinders mee aan de groene longen van de stad.

De Rotterdamse volkstuinparken maken deel uit van de groene infrastructuur van de stad en zijn van groot belang als kraamkamer voor stadsnatuur. De natuurlijke rijkdom is in de loop van decennia ontstaan/ontwikkeld en draagt bij aan de leefbaarheid van de stad en de weerbaarheid tegen de klimaatverandering. Ze, zorgen voor rust en verkoeling en de berging en zuivering van water, en slaan CO2 op.
De biotopen in de stadsparken zijn niet simpelweg te verplaatsen of getalsmatig te compenseren.

Volkstuinparken zijn feitelijk “natuurgebieden” dicht bij huis, waar de stedeling bijzondere natuurervaringen en inspiratie vindt en kennis opdoet over de eigen leefomgeving en het dagelijkse voedsel. Het beheer van volkstuinparken is onderdeel van het stedelijke groenbeleid en onderhoud. Volkstuinparken worden herkend en erkend als ecologisch rijke en gevarieerde groenstructuren, gerealiseerd door de volkstuinverenigingen en haar leden, hierbij ondersteund door de gemeente.

Door de grote verschillen in het gebruik en beheer van tuinen, is er een grote variatie aan habitats voor planten, insecten, vogels en kleine zoogdieren. Hierdoor is de groenbeleving op volkstuinparken heel anders dan op de door de gemeente beheerde stadsparken, waardoor grootschalig onderhoud het groen en de natuur eentoniger is. Grote grasvelden bieden goede recreatiemogelijkheden voor de stedeling, maar dragen slechts beperkt bij aan de natuur. Zo is de rijkdom aan bloeiende planten en vogels op volkstuinparken veel groter dan op stadsparken.

Volkstuinparken fungeren als een “ecologische bibliotheek” voor de stad. Ze houden de biodiversiteit in de stad beschikbaar De bodemopbouw van volkstuinparken verbinden de hedendaagse stad met haar oorsprong en ontwikkelingsgeschiedenis. Dit is een belangrijke bijdrage aan de culturele identiteit van de stad.

 

3. Gezondheid en welzijn

In de komende vijf jaar gaat invulling worden gegeven aan een multifunctioneel gebruik op alle volkstuinparken. Ze zijn gedurende het tuinseizoen (medio maart – begin november) niet alleen open voor tuinleden, maar ook voor bezoekers, die willen genieten van de rust en al het groen.

Recreatieve activiteiten in het groen zorgen voor afname van stress, stimuleren beweging en sport, dragen bij aan het voorkomen van ziekten, bevorderen de zelfredzaamheid en de ontwikkeling van een gezond voedselpatroon. Dit geldt bij uitstek voor volkstuinleden met een moestuin, maar ook voor leden met een verblijfstuin en andere bezoekers van de volkstuinparken.

Volkstuinparken kunnen mogelijk worden ingezet voor gezondheid bevorderende therapieën van professionele hulpverleners. In de komende jaren gaat met hen worden onderzocht of en op welke wijze hieraan invulling kan worden gegeven.

Vanwege het gegeven dat veel Rotterdammers leven in woningen zonder tuin, gelegen in de stenige vooroorlogse wijken, maar ook door de coronamaatregelen in de afgelopen jaren, is de behoefte aan meer groen groot. Naast het buurtgroen en de stadsparken kunnen ook de volkstuinparken in deze

behoefte voorzien. Dat deze behoefte groot is, bewijzen de inmiddels lange wachtlijsten bij alle volkstuinverenigingen in Rotterdam.

 

4. De wijk is welkom

De Rotterdamse volkstuinparken worden onderhouden door de tuinders, al dan niet met hulp van de gemeente voor het beheer van de openbare gedeelten. Het zijn groene oases waarvan iedere Rotterdammer kan genieten. De volkstuinverenigingen spannen zich in om al het moois te delen met mede-Rotterdammers. Ze delen hun kennis bij educatieve activiteiten en bevorderen het respect voor de natuur.
Met (educatieve) wandelpaden, tuincursussen en kleinschalige evenementen wordt bijgedragen aan ontspanning en het simpelweg genieten van het groen door tuinders en buurtbewoners. Ze doen inspiratie op en leren van andere (internationale) groeninitiatieven, coöperatief onderhoud zoals dat op volkstuinparken plaatsvindt en het samenwerken met overheden.

Door het jaarlijks in het groeiseizoen organiseren van open volkstuindagen of het open stellen van tuinen in het kader van het jaarlijkse verborgen-tuinen-evenement worden stadsbewoners gestimuleerd de volkstuinparken te bezoeken, een en ander te leren over het kweken van voedsel of sierplanten en het groene moois op de volkstuinparken te ontdekken. Eventueel kunnen dan ook plantjes worden meegenomen of wordt de oogst van tuinders getoond.
Dit is met name voor mensen die in de oude stadswijken en het centrum wonen van belang. Deze wijken meestal arm aan groen en liggen op geruime afstand van de volkstuinparken en het om de stad liggende boerenland. Deze stadsbewoners hebben (te) weinig contact met de natuur. Stadskinderen weten niet meer dat melk van de koe komt en groente groeit in de grond.

Op de meeste volkstuinparken zijn speeltuintjes aanwezig, waar zowel kinderen van tuinleden als die uit de buurt kunnen spelen in het groen. Deze speeltuintjes worden door de volkstuinverenigingen zelf onderhouden.

De verenigingen hebben ook een meerwaarde op sociaal, maatschappelijk en educatief gebied. Zij maken verbinding met de wijk en faciliteren jaarrond activiteiten van buurtbewoners en verenigingen in het groen en hun verenigingsgebouw. Zo bevorderen ze sociale cohesie in de wijk.
Dit is steeds belangrijker omdat veel buurtcentra en jeugdhonken zijn wegbezuinigd en/of geen ruimtes meer beschikbaar stellen voor activiteiten, georganiseerd door bewonersgroepen of verenigingen in de wijk.
Hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld ruimtes beschikbaar stellen voor vergaderingen, feestjes en zangkoren, dan wel aan gezondheid en welzijn gerelateerde activiteiten als yoga, meditatie, mindfullness of binnensporten.
Scholen die lessen in de natuur willen geven, zijn ook welkom op de volkstuinparken, waarbij tuinleden leraren kunnen helpen bij het invullen van deze lessen.

 

Bronnen

H. Ferwerda, J. Wolsink, J. van Esseveldt, juli 2021, Monitor leefbaarheid en veiligheid volkstuinen Rotterdam; Van beeld naar suggesties voor de aanpak, Bureau Beke in opdracht van de gemeente Rotterdam (ISBN 978-94-92255-49-5).